Afstamming, hoe zit dat nu eigenlijk precies? Wanneer ben ik de juridische ouder van een kind?

Datum 12-08-2014
Bericht geschreven door:
In de huidige samenleving zijn er diverse mogelijkheden om een liefdesrelatie vorm te geven. Zo kan er sprake zijn van een huwelijk of een geregistreerd partnerschap tussen personen van een verschillend of van een gelijk geslacht. Daarnaast zijn er velen die met een partner samenwonen zonder een huwelijk of geregistreerd partnerschap aan te gaan. Als er uit die relaties een kind wordt geboren, is het niet vanzelfsprekend dat beide partners ook de juridische ouders van het kind zijn. Daarvoor moet aan wettelijke vereisten worden voldaan. Deze voorwaarden zijn opgenomen in boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (BW). In meerdere situaties ontstaat het juridisch ouderschap automatisch, maar in bepaalde gevallen is daar een extra handeling voor vereist. Een voorbeeld daarvan is de erkenning van het kind. Wil de partner niet aan een erkenning meewerken, dan is het mogelijk om dit via een procedure bij de rechtbank af te dwingen.
 
Juridisch ouderschap speelt een rol bij bijvoorbeeld het recht op omgang, gezagskwesties, alimentatieverplichtingen en het erfrecht.
 
In onderstaand schema is eenvoudig af te lezen wie bij welk soort relatie de juridische ouder(s) is (zijn) en op welk wetsartikel dat ouderschap is gebaseerd. Het schema is gebaseerd op de wetgeving per 1 april 2014. Ook kunt u daaruit opmaken welke acties er kunnen worden ondernomen als uw (ex)-partner geen medewerking aan de totstandkoming van uw juridisch ouderschap wil verlenen.
 
 
Ouders/partners Juridisch ouderschap Wettelijke basis
Man en vrouw: gehuwd Vader en moeder zijn beiden juridisch ouder Moeder: automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
Vader: automatisch (artikel 1:199a BW)
Vrouw en vrouw: gehuwd, er is gebruik gemaakt van een onbekende donor De vrouw uit wie het kind is geboren en de meemoeder zijn beiden juridisch ouder Geboortemoeder: automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
Meemoeder: automatisch na overlegging van een verklaring
(artikel 1:198 lid 1 onder b BW)
Vrouw en vrouw: gehuwd, er is gebruik gemaakt van een bekende donor a. de geboortemoeder is alleen juridisch ouder
 
 
b. beide vrouwen zijn juridisch ouder met instemming van geboortemoeder
 
c. beide vrouwen zijn juridisch ouder: meemoeder zonder instemming van de geboortemoeder
 
d. beide vrouwen zijn juridisch ouder: meemoeder zonder haar instemming
 
 
 
e. geboortemoeder en bekende
donor zijn beiden juridisch ouder: donor met instemming van geboortemoeder
 
f. geboortemoeder en bekende donor zijn beiden juridisch ouder: donor zonder instemming geboortemoeder
a. geboortemoeder automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
 
b. erkenning bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ. 1:204 lid 1 BW)
 
c. meemoeder kan bij de rechtbank om vervangende toestemming voor erkenning vragen (artikel 1:204 lid 4 BW)
 
d.  geboortemoeder kan bij de rechtbank het ouderschap van de meemoeder laten vaststellen (artikel 1:207 lid 1 BW)
 
e. erkenning door donor bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ 1:204 lid 1 BW)
 
f. donor kan bij de rechtbank vervangende toestemming voor erkenning vragen (artikel 1:204 lid 3 BW)
Man en vrouw: geregistreerd partnerschap Vader en moeder zijn beiden juridisch ouder Moeder: automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
Vader: automatisch (artikel 1:199 onder a BW)
Vrouw en vrouw: geregistreerd partnerschap, met gebruik van een onbekende donor Geboortemoeder en meemoeder zijn beiden juridisch ouder Geboortemoeder: automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
Meemoeder: automatisch na overlegging verklaring (artikel 1:198 lid 1 onder b BW)
Vrouw en vrouw: geregistreerd partnerschap, met gebruik van bekende donor a. de geboortemoeder is alleen juridisch ouder
 
 
b. beide vrouwen zijn juridisch ouder: meemoeder met instemming  geboortemoeder
 
 
c. beide vrouwen zijn juridisch ouder: meemoeder zonder instemming geboortemoeder
 
 
d. beide vrouwen zijn juridisch ouder, de meemoeder zonder haar instemming
 
 
e. geboortemoeder en bekende donor zijn beiden juridisch ouder: donor met instemming van geboortemoeder
 
f. geboortemoeder en bekende donor zijn beiden juridisch ouder: donor zonder de instemming van de  geboortemoeder
a. geboortemoeder: automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
 
b. erkenning door meemoeder bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ 1:204 lid 1 BW)
 
c. meemoeder kan bij de rechtbank vervangende toestemming voor erkenning vragen (artikel 1:204 lid 4 BW)
 
d. geboortemoeder kan bij de rechtbank vaststelling van het ouderschap van de meemoeder vragen (artikel 1:207 lid 1 BW)
 
e. erkenning door donor bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ 1:204 lid 1 BW)
 
f. donor kan bij de rechtbank vervangende toestemming voor erkenning vragen (artikel 1:204 lid 3 BW)
 
Man en vrouw: ongehuwd en  geen geregistreerd partnerschap a. moeder is alleen juridisch ouder
 
b. beiden zijn juridisch ouder: vader met instemming moeder
 
 
 
c. beiden zijn juridisch ouder: vader zonder instemming van moeder
 
 
 
 
 
 
 
d. beiden zijn juridisch ouder: zonder instemming van vader
a. automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
 
b. erkenning door vader bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ artikel 1:204 lid 1 BW)
 
c. vader vraagt vervangende toestemming voor erkenning bij rechtbank (bij biologische vader artikel 1:204 lid 3 BW, indien er sprake is van een instemmende levensgezel, bijvoorbeeld bij kunstmatige bevruchting, artikel 1:204 lid 4 BW)
 
d. moeder vraagt bij de rechtbank vaststelling van het vaderschap (artikel 1:207 BW)
Vrouw en vrouw: ongehuwd en geen geregistreerd partnerschap a. geboortemoeder is alleen juridisch ouder
 
b. beiden zijn juridisch ouder: meemoeder met instemming van geboortemoeder
 
 
c. beiden zijn juridisch ouder: meemoeder zonder instemming van geboortemoeder
 
d. beiden zijn juridisch ouder: meemoeder zonder haar instemming
a. automatisch (artikel 1:198 lid 1 onder a BW)
 
b. erkenning door meemoeder bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ artikel 1:204 lid 1 BW)
 
c. meemoeder vraagt vervangende toestemming voor erkenning bij rechtbank (artikel 1:204 lid 4 BW)
 
d. geboortemoeder vraagt bij de rechtbank vaststelling van het moederschap van de meemoeder (artikel 1:207 lid 1 BW)
Man en man: gehuwd, geregistreerd of ongehuwd a. alleen de moeder is juridisch ouder
 
b. vader en moeder zijn beiden juridisch ouder met instemming van moeder
 
 
c. moeder en biologische vader met nauwe persoonlijke betrekking zijn juridisch ouder zonder instemming moeder
 
d. beide vaders zijn juridisch ouder (kan alleen met instemming van moeder)
a. automatisch (artikel 1:253S lid 1 BW)
 
b. erkenning door vader bij burgerlijke stand/notaris (artikel 1:203 lid 1 jᵒ 1:204 lid 1 BW)
 
c. biologische vader vraagt vervangende toestemming voor erkenning bij rechtbank (artikel 1:204 lid 3 BW)
 
d. adoptieprocedure (artikel 1:227/228 BW). De moeder mag dan niet meer het gezag hebben
 
 
Roept het schema vragen bij u op, of heeft u te maken met een situatie waarin u tegenwerking ondervindt bij de totstandkoming van uw juridisch ouderschap? Neem dan telefonisch (0591 64 68 82) of via de mail (j.degraaf@vanrossumadvocaten.nl) contact op met mij.
 
In een volgende nieuwsbrief zal ik voor de diverse relatievormen aangeven hoe het gezag over het minderjarige kind is geregeld.
 
 
mr. Janny de Graaf-Bakker, familierechtadvocaat